GDY ŻYCIE PISZE SCENARIUSZE,
CZYLI UDRĘKI SERIALOWYCH TWÓRCÓW

„Prze­myśl­ne pla­ny i my­szy, i lu­dzi / W gru­zy się wa­lą” – la­men­to­wał Ro­bert Burns, wy­ra­ża­jąc skar­gę, któ­ra bli­ska jest chy­ba wszyst­kim twór­com. Na­wet naj­więk­si per­fek­cjo­ni­ści mu­szą li­czyć się z tym, że ży­cie lu­bi drwić so­bie z pla­nów i chęt­nie do­pi­su­je do hi­sto­rii wła­sny roz­dział. Wpływ nie­prze­wi­dzia­nych czyn­ni­ków jest szcze­gól­nie wi­docz­ny w tych dzie­łach, któ­re wy­ma­ga­ją współ­pra­cy wie­lu osób, by w ogó­le za­ist­nieć. Pod­czas gdy au­to­rzy po­wie­ści mo­gą czuć się sto­sun­ko­wo bez­piecz­nie, twór­cy se­ria­li – sce­na­rzy­ści, show­run­ne­rzy – ży­ją w nie­ustan­nym lę­ku, co noc bu­dze­ni przez kosz­ma­ry o ła­mią­cych no­gę od­twór­cach głów­nych ról, cię­ciach bu­dże­to­wych czy na­głym za­koń­cze­niu emi­sji.

Nie ma chy­ba w te­le­wi­zyj­nej ra­mów­ce ty­tu­łu, któ­ry od po­cząt­ku do koń­ca zo­stał­by zre­ali­zo­wa­ny zgod­nie z au­tor­skim za­mysłem. Cza­sem w pie­czo­ło­wi­cie przy­go­to­wa­ny sce­na­riusz in­ge­ru­ją pro­du­cen­ci, wy­pa­cza­jąc pier­wot­ny za­mysł i wpro­wa­dza­jąc ob­ce, nie­prze­my­śla­ne ele­men­ty. In­nym ra­zem w dro­gę wcho­dzi przy­pa­dek, mno­żąc pro­ble­my i unie­moż­li­wia­jąc re­ali­za­cję po­my­słu. Niek­tó­rzy twór­cy przez znacz­ną część ka­rie­ry bo­ry­ka­li się z cią­gły­mi in­ge­ren­cja­mi świa­ta ze­wnętrz­ne­go w swo­je hi­sto­rie – dość wspo­mnieć przed­wcze­śnie za­koń­czo­ne se­riale Dol­l­ho­use, Fi­re­fly czy Anioł Ciem­no­ści Jos­sa Whe­do­na. In­ni wło­ży­li wie­le wy­sił­ku w uni­ka­nie pu­ła­pek lo­su: twór­ca Ba­bi­lo­nu 5, J. Mi­cha­el Stra­czyn­ski, zna­ny jest z te­go, że nim pro­duk­cja w ogó­le ru­szy­ła, roz­pla­no­wał do­kład­nie wszyst­kie se­zo­ny se­ria­lu i – na wy­pa­dek odej­ścia któ­re­goś z ak­to­rów – zna­lazł spo­sób na usu­nię­cie każ­dej z głów­nych po­sta­ci bez szko­dy dla fa­bu­ły. Nie spo­sób jednak prze­wi­dzieć wszyst­kich pro­ble­mów, ja­kie spo­tkać mo­gą se­rial, to­też pi­sa­nie sce­na­riuszy oraz pra­ca re­ży­ser­ska czę­sto wy­ma­ga­ją spo­re­go ta­len­tu do im­pro­wi­za­cji.

Naj­wię­cej kło­po­tów spra­wia­ją oczy­wi­ście ludz­kie cia­ła. Fi­zycz­ność ak­to­ra, po­dat­na na obra­że­nia i upływ cza­su, pozosta­je za­wsze po­za kon­tro­lą twór­ców, a za­ra­zem od­gry­wa w se­ria­lu klu­czo­wą ro­lę, to­też wy­pad­ki czy nie­spo­dzie­wa­ne cią­że po­tra­fią wy­ko­le­ić na­wet naj­sta­ran­niej roz­pla­no­wa­ne hi­sto­rie. Za­zwy­czaj ko­niecz­ne jest tym­cza­so­we od­su­nię­cie po­sta­ci na dal­szy plan, co wy­mu­sza zmia­ny w sce­na­riu­szu. Cza­sem sto­sun­ko­wo nie­wiel­kie – w Jak po­zna­łem wa­szą mat­kę cią­żę Aly­son Han­ni­gan za­tu­szo­wa­no, ka­żąc Li­ly Al­drin przez kil­ka ty­go­dni uni­kać przy­ja­ciół po usły­sze­niu wy­jąt­ko­wo obraź­li­we­go dow­ci­pu. In­nym ra­zem jed­nak zmia­ny są ogrom­ne – jak w Za­gu­bio­nych, kie­dy to dzie­cię­cy ak­tor Mal­colm Da­vid Kel­ley doj­rzał znacz­nie szyb­ciej niż gra­ny prze­zeń Walt, wsku­tek cze­go po­stać zu­peł­nie zni­kła z se­ria­lu, a zwią­za­ne z nią ta­jem­ni­ce po­zo­sta­ły na za­wsze nie­roz­wi­kła­ne. Nie za­wsze jed­nak zmia­ny w fi­zycz­no­ści ak­to­ra ozna­cza­ją ka­ta­stro­fę. Cza­sem kon­tu­zję uda­je się zręcz­nie wpleść w fa­bu­łę – tak sta­ło się choć­by w peł­nym ak­cji Nie z te­go świa­ta, gdzie uraz nad­garst­ka do­zna­ny przez Ja­re­da Pa­da­lec­kie­go po­wtó­rzo­no po pro­stu u gra­ne­go prze­zeń bo­ha­te­ra. Zda­rza się wręcz, że zmia­na fi­zycz­na ak­to­ra sta­je się klu­czo­wym ele­men­tem opo­wie­ści. Przy­kła­dem mo­że być Dok­tor Who – kie­dy od­twór­ca głów­nej ro­li w se­zo­nach 5–7, Matt Smith, zgo­lił wło­sy na po­trze­by in­nej pro­duk­cji, je­go bo­ha­ter „z nu­dó­w” zro­bił to sa­mo, zaś w no­szo­nej dla nie­po­zna­ki pe­ru­ce ukrył pe­wien waż­ny klucz, któ­ry póź­niej oca­lił mu ży­cie.

Praw­dzi­wy pro­blem po­ja­wia się jed­nak, gdy ak­tor umie­ra. Śmierć człon­ka głów­nej ob­sa­dy, choć zda­rza się w sto­sun­ko­wo rzad­ko, za­wsze wy­wie­ra ogrom­ny wpływ na ca­łą pro­duk­cję. W przy­pad­ku bry­tyj­skich Przy­gód Sa­rah Ja­ne zgon wcie­la­ją­cej się w po­stać ty­tu­ło­wą Eli­sa­beth Sla­den spo­wo­do­wał za­koń­cze­nie se­ria­lu. Po­dob­ny los nie­mal spo­tkał ame­ry­kań­skie­go Spar­ta­ku­sa wsku­tek cho­ro­by no­wo­two­ro­wej An­dy­’e­go Whit­fiel­da – twór­cy naj­pierw zmu­sze­ni by­li uczy­nić se­zon dru­gi pre­qu­elem, by słyn­ny wo­jow­nik nie mu­siał się w nim po­ja­wiać, a gdy ak­tor zmarł, pod­ję­li trud­ną de­cy­zję o za­stą­pie­niu go Lia­mem McIn­ty­re­’em. W mniej dra­stycz­nych fa­bu­lar­nie przy­pad­kach naj­czę­ściej po­zwa­la się po­sta­ci umrzeć wraz z ak­torem, od­da­jąc hołd zmar­łe­mu za po­mo­cą od­cin­ka wspo­mnie­nio­we­go. Tak sta­ło się cho­ciaż­by w Glee, gdy od­szedł Co­ry Mon­te­ith – uczest­ni­cząc w ekra­no­wym po­grze­bie Fin­na Hud­so­na, człon­ko­wie ob­sa­dy że­gna­li się za­ra­zem z przy­ja­cie­lem.

Nie spo­­sób prze­­wi­­dzieć wszy­st­kich pro­­ble­­mów, ja­­kie spo­­t­kać mo­­gą se­­rial, to­­też pi­­sa­­nie sce­­na­­riu­szy oraz pra­­ca re­­ży­­se­r­ska czę­­sto wy­­ma­­ga­­ją spo­­re­­go ta­­le­n­tu do im­pro­­wi­­za­­cji.

Już krót­ki rzut oka na to, jak sce­na­rzy­ści ra­dzą so­bie z pro­ble­ma­mi na pla­nie, po­ka­zu­je, że nie­ko­niecz­nie mu­szą one zwia­sto­wać wy­łącz­nie kło­po­ty. W koń­cu zda­rze­nia lo­so­we nie za­wsze są złe. Po­trak­to­wa­ne jak wy­zwa­nia, ogra­ni­cze­nia i prze­szko­dy mo­gą się wręcz oka­zać dla hi­sto­rii zba­wien­ne, po­bu­dza­jąc kre­atyw­ność i za­chę­ca­jąc do szu­ka­nia nie­sztam­po­wych roz­wią­zań. Kie­dy Pa­trick McGo­ohan, wcie­la­ją­cy się w bez­i­mien­ne­go pro­ta­go­ni­stę se­ria­lu Uwię­zio­ny, mu­siał na pe­wien czas opu­ścić plan zdję­cio­wy, efek­tem był psy­cho­de­licz­ny od­ci­nek z za­mia­ną ciał – co pro­duk­cji zgłę­bia­ją­cej or­wel­low­ski te­mat wła­dzy nad umy­sła­mi wy­szło tyl­ko na do­bre. Wy­da­je się, że in­ge­ren­cja czyn­ni­ków ze­wnętrz­nych w pro­ces twór­czy na­praw­dę szko­dzi tyl­ko tym pro­duk­cjom, któ­re zbyt upar­cie sta­ra­ją się trzy­mać pier­wot­nych za­ło­żeń. Wiel­ce wy­mow­ny jest los Com­mu­ni­ty, któ­rego twór­ca, Dan Har­mon, tak za­żar­cie spie­rał się z pro­du­cen­ta­mi o swo­ją ar­ty­stycz­ną wi­zję, że se­rial już kil­ku­krot­nie zdję­to z an­te­ny, a każ­dy ko­lej­ny se­zon, wsku­tek ogra­ni­czeń bu­dże­to­wych i kur­czą­cej się ob­sa­dy, co­raz mniej przy­po­mi­na pier­wo­wzór. Po­dob­nie ucier­pia­ło na ja­ko­ści za­pla­no­wa­ne na pięć se­zonów Nie z te­go świa­ta, gdy twór­cy mu­sie­li nie­spo­dzie­wa­nie do­pi­sać se­rię szó­stą. W przy­pad­ku te­le­wi­zji naj­wy­raź­niej spraw­dza się re­gu­ła ze świa­ta RPG, do­brze zna­na Mi­strzom Gry: zbyt sztyw­ny sce­na­riusz mo­że się ła­two wy­ko­le­ić, dlate­go do­brze jest umieć pójść na kom­pro­mis.

Zda­rza się też, że na kształt se­ria­lo­wej hi­sto­rii wpły­wa­ją fa­ni. Zda­rza się to naj­czę­ściej wte­dy, gdy twór­cy pod wpły­wem re­ak­cji pu­blicz­no­ści roz­bu­do­wu­ją ro­lę przed­tem po­bocz­nej po­sta­ci lub prze­ciw­nie, usu­wa­ją w cień bo­ha­te­rów nie­lu­bia­nych. Wy­ra­zi­sty przy­kład zna­leźć moż­na w Za­gu­bio­nych: kie­dy za­pro­szo­ny do se­ria­lu na kil­ka od­cin­ków Mi­cha­el Em­mer­son spo­tkał się z du­żym uzna­niem wi­dzów, je­go bo­ha­te­ra prze­kształ­co­no z ta­jem­ni­cze­go, ale po­zba­wio­ne­go więk­sze­go zna­cze­nia roz­bit­ka w jed­ne­go z głów­nych an­ta­go­ni­stów se­ria­lu. Po­dob­nie sta­ło się w se­ria­lu Bat­tle­star Ga­lac­ti­ca z gra­nym przez Tah­mo­ha Pe­ni­ket­ta pi­lo­tem He­lo, któ­ry oka­zał się tak lu­bia­ny, że awan­so­wał na człon­ka głów­nej ob­sa­dy. Wpływ re­ak­cji fa­nów na kształt fa­bu­ły to rzad­ki ro­dzaj in­ge­ren­cji w za­mysł au­tor­ski, któ­ra jest po­wszech­nie trak­to­wa­na ja­ko po­zy­tyw­na – od­bior­cy zy­sku­ją po­czu­cie wpły­wu na uko­cha­ne dzie­ło, zaś pro­du­cen­ci i twór­cy mo­gą le­piej do­pa­so­wać swój pro­dukt do ocze­ki­wań pu­blicz­no­ści. Nie zna­czy to oczy­wi­ście, że re­ago­wa­nie na gło­sy fa­nów za­wsze czy­ni sce­na­riusz lep­szym. Na po­cząt­ku se­zo­nu trze­cie­go Za­gu­bio­nych, w od­po­wie­dzi na czę­ste py­ta­nia, co w trak­cie przy­gód głów­nych bo­ha­te­rów ro­bią po­zo­sta­li roz­bit­ko­wie, wpro­wa­dzo­no re­pre­zen­tu­ją­ce tę gru­pę po­sta­cie Nik­ki i Pau­lo. Po­nie­waż jed­nak za­bra­kło cie­ka­we­go po­my­słu na ich wą­tek, pa­ra spo­tkała się z tak sil­ną nie­chę­cią wi­dzów, że obo­je uśmier­co­no za­le­d­wie kil­ka od­cin­ków póź­niej.

Na ogół jed­nak za­rów­no twór­cy, jak i wi­dzo­wie po­strze­ga­ją in­ge­ren­cję czyn­ni­ków ze­wnętrz­nych ja­ko rzecz jed­no­znacz­nie złą. Po­ka­zu­je to już sam fakt ma­sko­wa­nia ciąż czy zwich­nię­tych bar­ków – nie chce­my tych ob­cych ele­men­tów, bo żą­da­my od fik­cji, aby by­ła upo­rząd­ko­wa­na i we­wnętrz­nie spój­na. Dla wie­lu od­bior­ców po­pu­lar­nym hob­by jest wy­szu­ki­wa­nie błę­dów w fil­mach; rów­nie licz­ni są ci, któ­rzy go­dzi­na­mi bu­du­ją pię­tro­we teo­rie ma­ją­ce wy­ja­śnić wszyst­kie po­mył­ki i nie­zgod­no­ści, bo wie­rzą, że owe „błę­dy” to po pro­stu fa­bu­lar­ne za­gad­ki do­ma­ga­ją­ce się roz­wią­za­nia. Per­fek­cjo­nizm jest w ce­nie. Gdy przyj­rzeć się utwo­rom, któ­rym przy­kle­ja się po­wszech­nie ety­kiet­kę „ar­cy­dzie­ł”, moż­na stwier­dzić, że wie­le z nich im­po­nu­je m.in. do­kład­nie prze­my­śla­ną, zło­żo­ną struk­tu­rą, za­pla­no­wa­niem aż po naj­drob­niej­sze de­ta­le – tak jest choć­by ze wspo­mnia­nym Ba­bi­lo­nem 5 czy De­tek­ty­wem. Chęć stwo­rze­nia dzie­ła do­sko­na­łe­go czę­sto prze­mie­nia twór­ców w praw­dzi­wych de­spo­tów, dą­żą­cych do cał­ko­wi­tej kon­tro­li na­wet za ce­nę ter­ro­ry­zo­wa­nia ob­sa­dy, co wi­dać szcze­gól­nie czę­sto w świe­cie fil­mu – ta­kie po­gło­ski krą­żą m.in. o Stan­leyu Ku­bric­ku, Ja­me­sie Ca­me­ro­nie, Da­vi­dzie Fin­che­rze i wie­lu, wie­lu in­nych.

Skąd ten kult per­fek­cjo­ni­zmu? Wy­da­je się, że po­brzmie­wa­ją w nim echa bar­dzo sta­rej wi­zji twór­cy ja­ko po­sta­ci wy­bit­nej, wy­jąt­ko­wej, wiesz­cza zdol­ne­go ob­jąć umy­słem wię­cej niż in­ni, ar­cy­mi­strza w swo­im fa­chu, któ­ry cza­ru­je sło­wem i obra­zem. Gdy kom­ple­men­tu­je­my ja­kiś se­rial, po­mi­ja­my mil­cze­niem zbio­ro­wy wy­si­łek se­tek bez­i­mien­nych, chwa­ląc naj­czę­ściej gło­śne na­zwi­sko Twór­cy, wy­bit­nej jed­nost­ki, któ­ra rze­ko­mo w po­je­dyn­kę po­wo­ła­ła do ist­nie­nia ar­cy­dzie­ło. La­men­tu­jąc nad wy­pa­czo­ny­mi przez wpły­wy ze­wnętrz­ne se­ria­la­mi Fi­re­fly i Dol­l­ho­use, fa­ni Jos­sa Whe­do­na wy­ra­ża­ją tym sa­mym wia­rę, że wi­zja sa­mot­ne­go ge­niu­sza jest za­wsze lep­sza niż fak­tycz­ny se­rial po­wsta­ły w wy­ni­ku kom­pro­mi­su ze świa­tem. Trud­no nie przy­po­mnieć so­bie pi­sa­rza Gran­da z Dżu­my Al­ber­ta Ca­mu­sa, la­ta­mi szli­fu­ją­ce­go pierw­sze (i je­dy­ne) zda­nie swej wiel­kiej po­wie­ści. On tak­że zda­wał się wie­rzyć, że naj­lep­sze są książ­ki nie­na­pi­sa­ne.

Z ta­kie­go po­strze­ga­nia au­to­rów se­ria­li wy­ni­ka rów­nież sto­su­nek wi­dow­ni do pro­du­cen­tów. Oka­zu­je się, że prę­dzej wy­ba­czy­my wy­pa­cza­ją­cy fa­bu­łę wy­pa­dek ak­to­ra czy nie­do­stat­ki bu­dże­tu, niż in­ge­ren­cję in­nych lu­dzi w dzie­ło Twór­cy. W te­le­wi­zyj­nym świe­cie krą­żą licz­ne czar­ne le­gen­dy o ogra­ni­czo­nych, zło­śli­wych, pa­zer­nych pro­du­cen­tach, któ­rych de­cy­zje jesz­cze ni­gdy żad­ne­mu se­ria­lo­wi nie wy­szły na do­bre. Prym bez wąt­pie­nia wie­dzie tu Mi­cha­el Gra­de, za­rząd­ca sta­cji BBC w la­tach 80., któ­re­go otwar­ta nie­chęć do Dok­to­ra Who za­owo­co­wa­ła nie tyl­ko cię­cia­mi w bu­dże­cie, wstrzy­ma­niem pro­duk­cji czę­ści od­cin­ków, skró­ce­niem se­zo­nu i zwol­nie­niem od­twór­cy głów­nej ro­li, ale też do­pro­wa­dzi­ła w dal­szej per­spek­ty­wie do uśmier­ce­nia se­rialu na 16 lat. Ale przy­kła­dów jest znacz­nie wię­cej. Ame­ry­kań­ska sta­cja Fox od daw­na sły­nie z te­go, że sku­tecz­nie uśmier­ca zbyt am­bit­ne pro­duk­cje, do­ma­ga­jąc się od twór­ców wpro­wa­dza­nia ero­ty­ki i scen ak­cji, na­rzu­ca­jąc sztam­po­wy for­mat „po­two­ra ty­go­dnia”, emi­tu­jąc od­cin­ki w nie­wła­ści­wej ko­lej­no­ści i wresz­cie bez­ce­re­mo­nial­nie anu­lu­jąc wszyst­kie se­riale, któ­re nie osią­gnę­ły szyb­ko od­po­wied­nio wy­so­kiej oglą­dal­no­ści. Pu­sty śmiech bu­dzą z ko­lei sy­tu­acje ta­kie jak de­cy­zja The WB, by za­koń­czyć znaj­du­ją­cy się u szczy­tu po­pu­lar­no­ści se­rial Anioł Ciem­no­ści w wy­ni­ku spo­ru mię­dzy pro­du­cen­ta­mi a Jos­sem Whe­do­nem, czy ab­sur­dal­ne po­le­ce­nie sta­cji ABC, by bo­ha­te­ro­wie Za­gu­bio­nych, za­miast opi­sa­nej w sce­na­riu­szu ta­jem­ni­czej ka­mien­nej sto­py o sze­ściu pal­cach, zna­leź­li w dżun­gli sto­pę czte­ro­pal­cza­stą. Na plus wy­róż­nia się chy­ba je­dy­nie HBO, któ­re nie tyl­ko uni­ka zbęd­nych in­ge­ren­cji w pro­ces twór­czy, ale też sko­men­to­wa­ło po­noć za­rys sce­na­riu­sza Sze­ściu stóp pod zie­mią, py­ta­jąc en­tu­zja­stycz­nie: „A czy mo­że­my uczy­nić te po­sta­cie jesz­cze bar­dziej po­krę­co­ny­mi?”. Jed­nak na­wet przy mak­si­mum do­brej wo­li trud­no oprzeć się wra­że­niu, że nie­mal wszy­scy pro­du­cen­ci te­le­wi­zyj­ni to lu­dzie za­cho­waw­czy i skraj­nie nie­kom­pe­tent­ni – i że ra­cję ma­ją wi­dzo­wie upra­wia­ją­cy kult Twór­cy.

Au­to­ro­wi bez wąt­pie­nia po­ma­ga fakt, że je­go oso­bie prze­ciw­sta­wio­na jest sta­cja te­le­wi­zyj­na, któ­ra ja­wi się od­bior­com ja­ko coś nie­okre­ślo­ne­go, nie­ludz­kie­go i po­zba­wio­ne­go twa­rzy. Spra­wia to, że w oczach wie­lu fa­nów sa­mot­na wal­ka Twór­cy z „ty­mi ludź­mi” przy­po­mi­na po­je­dy­nek szla­chet­ne­go he­ro­sa z bez­i­mien­nym złem. Dan Har­mon, któ­re­go sta­cja NBC po­zba­wi­ła kon­tro­li nad czwar­tą se­rią Com­mu­ni­ty, to nie­win­na ofia­ra głu­pich urzę­da­sów; Joss Whe­don, któ­re­go se­ria­le jesz­cze do nie­daw­na rzad­ko do­ży­wa­ły dru­gie­go se­zo­nu, to wy­prze­dza­ją­cy swą epo­kę, nie­do­ce­nia­ny wi­zjo­ner. Na­wet je­śli w wie­lu wy­pad­kach ra­cja rze­czy­wi­ście by­ła po stro­nie au­to­ra, wciąż ude­rza, jak jed­no­myśl­nie wi­dzo­wie opo­wia­da­ją się za „swo­im czło­wie­kie­m” w kon­fron­ta­cji z trak­to­wa­ną ni­czym bez­dusz­na ma­chi­na sta­cją.

Bia­­da te­­mu, kto nie spro­­sta za­­ko­­rze­­nio­­nym w zbio­­ro­­wej (nie)świa­­do­­mo­­­ści ocze­­ki­­wa­­niom i nie za­­pla­­nu­­je z wy­­prze­­dze­­niem swe­­go dzie­­ła!

Ale po­strze­ga­nie au­to­ra ja­ko ko­goś wy­jąt­ko­we­go to miecz obo­siecz­ny. Sko­ro twór­cy przy­pi­su­je się bo­ski wręcz po­ziom wła­dzy nad dzie­łem, dro­bia­zgo­wo roz­li­cza się go z każ­de­go nie­do­cią­gnię­cia. Wi­dzo­wie, któ­rych roz­draż­ni­ło czy za­wio­dło co­kol­wiek w no­wym Dok­to­rze Who, nie ma­ją wąt­pli­wo­ści: win­ny jest głów­ny sce­na­rzy­sta, Ste­ven Mof­fat, na­wet je­śli roz­cza­ro­wu­ją­cy od­ci­nek na­pi­sał aku­rat ktoś in­ny. Bia­da te­mu, kto nie spro­sta za­ko­rze­nio­nym w zbio­ro­wej (nie)świa­do­mo­ści ocze­ki­wa­niom i nie za­pla­nu­je z wy­prze­dze­niem swe­go dzie­ła! Se­ria­le ta­kie jak Za­gu­bie­ni, Bat­tle­star Ga­lac­ti­ca czy Z Ar­chi­wum X ostro kry­ty­ko­wa­no, gdy w mia­rę roz­wo­ju ak­cji wy­szło na jaw, że nie stoi za ni­mi żad­na wi­zja ar­ty­stycz­na, a sce­na­rzy­ści po pro­stu wy­my­śla­ją fa­bu­łę i mi­to­lo­gię na bie­żą­co. Dla fa­nów, któ­rzy przyj­mo­wa­li, że za uważ­ne oglą­da­nie i wie­lo­go­dzin­ne dys­ku­sje nad każ­dym de­ta­lem zo­sta­ną wy­na­gro­dze­ni sa­tys­fak­cjo­nu­ją­cą od­po­wie­dzią, by­ła to zdra­da. Świat re­al­ny mo­że się oka­zać bez­sen­sow­ny, ale świat fik­cyj­ny sens mieć mu­si!

Trud­no oprzeć się jed­nak wra­że­niu, że obec­ny w se­ria­lo­wym świe­cie kult jed­nost­ki to punkt wi­dze­nia nie tyl­ko prze­brzmia­ły, ale też moc­no wy­pa­cza­ją­cy od­biór. Ocze­ki­wa­nie od sce­na­rzy­stów do­sko­na­ło­ści pro­wa­dzi do za­wy­żo­nych ocze­ki­wań i nie­unik­nio­nych roz­cza­ro­wań; po­strze­ga­nie pro­du­cen­tów ja­ko pa­zer­nych szkod­ni­ków spra­wia, że świat te­le­wi­zji tra­ci od­cie­nie i sta­je się czar­no-bia­łym po­lem bi­twy mię­dzy „do­bre­m” a „złe­m”. Tym­cza­sem kon­flikt mię­dzy wi­zją au­to­ra a resz­tą świa­ta, choć rze­czy­wi­ście obec­ny, przy­po­mi­na ra­czej bi­zne­so­we ne­go­cja­cje niż star­cie Da­wi­da z Go­lia­tem. W tek­ście Li­nia opo­ru Ja­cek Du­kaj przed­sta­wia ca­łą kul­tu­rę ja­ko pro­ces nie­ustan­ne­go nada­wa­nia sen­sów i wy­zna­cza­nia gra­nic te­go, co w da­nym miej­scu i cza­sie do­pusz­czal­ne – i ta per­spek­ty­wa pa­trze­nia na se­ria­le wy­da­je się znacz­nie cie­kaw­sza. Twór­ca pró­bu­je wpro­wa­dzić w obieg no­we, nie­raz śmia­łe i trud­ne idee; kon­ser­wa­tyw­na z na­tu­ry sta­cja te­le­wi­zyj­na usi­łu­je je zła­go­dzić i wtło­czyć w for­mę już przy­ję­tą. A przy­pa­dek, jak za­wsze bez­stron­ny, wkra­cza do gry, kie­dy ze­chce, pię­trząc prze­szko­dy i zmu­sza­jąc do szu­ka­nia roz­wią­zań. Gdy spoj­rzeć na tr­wa­ją­cy wła­śnie zło­ty wiek se­ria­lu, moż­na chy­ba uznać, że wy­nik tych ne­go­cja­cji jest cał­kiem za­do­wa­la­ją­cy.

Ale czy nie le­piej by by­ło, gdy­by twór­cy-ge­niu­sze mo­gli two­rzyć swo­bod­nie, nie­skrę­po­wa­ni idio­tycz­ny­mi ogra­ni­cze­nia­mi? Nie, ra­czej nie. Brak ogra­ni­czeń roz­le­ni­wia – do­pie­ro pro­blem zmu­sza do my­śle­nia. Bez cią­głe­go ście­ra­nia się pier­wiast­ka kre­atyw­ne­go z za­cho­waw­czym więk­szość se­ria­li, któ­re uwiel­bia­my, w ogó­le by w obec­nej for­mie nie za­ist­nia­ła. Po­zo­sta­ły­by luź­ny­mi, bez­kształt­ny­mi po­my­sła­mi w gło­wach twór­ców lub sko­na­ły­by pręd­ko w rę­kach pro­du­cen­tów ja­ko sztam­po­we do bó­lu ra­mot­ki. I co by­śmy wte­dy oglą­da­li?

Leave a Reply

Name:

Email:
(Your email will not be publicly displayed.)

Please type the letters and numbers shown in the image.

Click the image to see another captcha.